Voetafwijkingen herkennen en behandelen

Onze voeten behoren tot de zwaarst belaste lichaamsdelen – ze dragen ons immers ons hele leven. Een goede voetgezondheid is dan ook een belangrijke voorwaarde voor ons welzijn. Door verkeerd schoeisel, eenzijdige belasting of ziekten kunnen de voeten echter vervormen en pijn veroorzaken. Zo'n voetstandafwijking is geen zeldzaamheid, maar voor veel mensen realiteit. Wat kunt u eraan doen? Welke afwijkingen komen het vaakst voor? We vertellen het u hier!

Wat is een voetstandafwijking?

Een voetstandafwijking is een  afwijking van de ideale, anatomische vorm van de menselijke voet. Door een vervorming van de voetbotten of een verandering van de natuurlijke voetboog kunnen vroeg of laater pijnklachten ontstaan – bij elke stap of alleen bij bepaalde bewegingen.

Bovendienh gaat het bij sommige voetstandafwijkingen om een esthetisch probleem, omdat het uiterlijk van de voeten niet meer aan de norm voldoet. Het bekendste voorbeeld hiervan is hallux valgus, een afwijking van de grote teen waarbij aan de binnenkant van de voet een duidelijk zichtbare knobbel ontstaat.

Toch leiden niet alle voetstandafwijkingen tot gezondheidsklachten. Kleinere voetmisvormingen komen veel voor en veroorzaken doorgaans geen problemen. Vaak wordt ook een blijvende afwijking vermoed, terwijl deze in de loop der tijd  vanzelf weer verdwijnt. Veel peuters hebben bijvoorbeeld platvoeten omdat hun voeten nog niet volledig ontwikkeld zijn. Deze aanvankelijke voetstandafwijking blijft niet bestaan en is daarom geen reden tot bezorgdheid.

 

Overigens: De ideale voet, zoals die meestal in anatomieboeken wordt beschreven, komt in werkelijkheid maar zelden voor. Veel mensen hebben licht vervormde voeten die geen klachten veroorzaken. De meeste voetstandafwijkingen zijn daarom volkomen normaal en onschuldig. Ze hoeven dus noch conservatief, noch operatief te worden gecorrigeerd.

 

 

Oorzaken van een voetstandafwijking

Er zijn veel redenen die ten grondslag kunnen liggen aan een voetstandafwijking. In principe geldt echter: afwijkingen zijn  aangeboren of verworven. Sommige voetstandafwijkingen die al bij de geboorte aanwezig zijn, hebben vaak genetische oorzaken. Mensen die bijvoorbeeld  zwak bindweefsel  hebben, hebben ook een minder stabiel steunapparaat in de voet – het ontstaan van een afwijking is dan vaak al voorbestemd.

Ook een  ongunstige ligging van de baby in de baarmoeder kan de oorzaak zijn van een aangeboren afwijking – bijvoorbeeld een sikkelvoet, waarbij beide voeten de vorm van een sikkel hebben. Om latere problemen bij deze en andere afwijkingen te voorkomen, moet een dergelijke vroegkinderlijke voetdeformiteit passend worden behandeld.

Verworven afwijkingen ontstaan daarentegen pas in de loop van het leven en zijn zelf veroorzaakt. Zo is bijvoorbeeld  jarenlang verkeerd schoeisel ervoor verantwoordelijk dat de voeten ongewild vervormen. Ook eenzijdige belasting tijdens het sporten of bij dagelijks zitten kan de gezonde anatomie van de voet negatief beïnvloeden.

Verworven afwijkingen ontstaan daarentegen pas in de loop van het leven en zijn zelf veroorzaakt. Zo is bijvoorbeeld  jarenlang verkeerd schoeisel ervoor verantwoordelijk dat de voeten ongewild vervormen. Ook eenzijdige belasting tijdens het sporten of bij dagelijks zitten kan de gezonde anatomie van de voet negatief beïnvloeden.

De symptomen die gepaard gaan met een voetstandafwijking zijn uiteenlopend. Wat de meeste afwijkingen echter gemeen hebben: onbehandeld kunnen ze leiden tot voetpijn en vervolgklachten op andere plaatsen in het lichaam. Zo kunnen bijvoorbeeld heuppijn of knieproblemen door een voetstandafwijking worden veroorzaakt.  Bijzonder veel voorkomende symptomen zijn daarnaast de volgende:

• eelt en drukplekken aan de voet

• veranderd looppatroon

• beperkte beweeglijkheid

• hardnekkige gewrichtspijn

• pijnlijke spierkrampen

Welke concrete symptomen optreden, hangt uiteindelijk ook af van het type voetstandafwijking. De  onderstaande afwijkingen  komen bijzonder vaak voor.

 

De meest voorkomende voetstandafwijkingen: een overzicht

Het menselijke voetskelet is een complex wonderwerk dat bestaat uit 26 afzonderlijke botten en talloze spieren, banden, pezen, bloedvaten en zenuwen. Een gezonde voet rust daarbij  nooit volledig plat op de grond. In plaats daarvan heeft hij  slechts drie steunpunten om het volledige lichaamsgewicht bij elke stap goed in balans te houden: de hiel, de binnenste bal van de voet en de buitenste bal van de voet. Daartussen is de voet gewelfd. Deze lengte- en dwarsboog zorgen ervoor dat de beweeglijkheid van de voet behouden blijft.

Bij een voetstandafwijking is een optimale werking van de voeten daarentegen niet meer voor 100% gegarandeerd – daar zijn meerdere redenen voor. Zo wordt het lichaamsgewicht bijvoorbeeld niet meer uitsluitend over de drie genoemde contactpunten verdeeld. De natuurlijke lengte- en dwarsboog kan volledig verdwijnen of op een onnatuurlijke manier vervormen. Ook kunnen vervormingen van de voetbotten optreden. Voetstandafwijkingen komen veel voor – de  meest voorkomende vormen zijn de volgende:

 

Knikvoet Een knikvoet is een naar binnen gerichte voetafwijking, die bijvoorbeeld wordt veroorzaakt door instabiele pezen en banden of spierzwakte. Anders dan bij een gezonde voetvorm wordt de voetboog hierbij niet meer in zijn oorspronkelijke stand gehouden. In plaats daarvan  knikt de hiel naar binnen, waardoor de binnenzijde van de voetzool zwaarder wordt belast. Dit gaat vaak gepaard met pijnlijke zwellingen aan de binnen- en buitenenkel.

Verzakkingsvoet Bij een verzakkingsvoet is de voetmusculatuur te zwak om de lengte- en dwarsboog van de voet te stabiliseren. Daardoor zakt  het volledige voetskelet iets naar beneden. Het grootste deel van de voet – van de hiel tot aan de bal van de voet – rust bij staan en lopen volledig op de grond. Daarom treden vaak pijn in het gebied van het enkelgewricht en midden onder de voetzool op. Ook kuitkrampen zijn een veelvoorkomend symptoom dat in combinatie met een verzakkingsvoet kan optreden.

Spreidvoet Een spreidvoet kan ontstaan door bijvoorbeeld instabiele pezen en banden, zwaar tillen of verkeerd schoeisel. Bij deze voetafwijking  gaan de middenvoetsbeenderen uit elkaar staan, waardoor de voorvoet automatisch breder wordt. De natuurlijke dwarsboog is in dit gebied daardoor volledig afgevlakt en wordt zwaarder belast. Typisch zijn eeltvorming, pijn, eeltplekken en drukplekken in het midden van de voorvoet. Bovendien bevordert een spreidvoet vaak het ontstaan van een hallux valgus.

Platvoet De platvoet is een combinatie van een knikvoet, verzakkingsvoet en spreidvoet, die bijvoorbeeld door spier- en bandzwakte kan worden veroorzaakt. Terwijl de natuurlijke lengtemeerboog bij een verzakkingsvoet slechts licht is verzakt, zakt deze bij een platvoet daarentegen  volledig naar beneden. Daardoor worden de banden sterk overrekt, de gewrichten verkeerd belast en de spieren chronisch verkeerd belast. De platvoet is een bijzonder  veelvoorkomende voetafwijking bij kinderen en peuters, maar groeit meestal vóór de basisschoolleeftijd vanzelf weg.

Holvoet Het tegenovergestelde van de platvoet is de holvoet, die bijvoorbeeld kan ontstaan door verkeerd schoeisel. Deze afwijking wordt gekenmerkt door een  overmatige welving van de binnenste lengtemeerboog , waardoor alleen de voorvoet en de hiel de grond raken – de middenvoet hangt als het ware in de lucht. Door deze te sterk ontwikkelde voetboog worden de voorvoet en de hiel zwaar belast. Eelt, drukplekken en een versterkte buiging van de tenen (klauwtenen) zijn het gevolg.

Hallux valgus De hallux valgus – ook wel bunion, winterteen of scheve teen genoemd – is de meest voorkomende teenvervorming. Bij deze afwijking draait de grote teen in de richting van de kleinere tenen, waardoor aan de binnenrand van de voet, ter hoogte van het basisgewricht van de grote teen, een duidelijk zichtbare knobbel ontstaat. In het begin is hallux valgus slechts een cosmetisch probleem, maar later gaat deze steeds vaker gepaard met pijn. Mogelijke oorzaken zijn onder andere een aangeboren zwakte van het bindweefsel en ongezond.

Sikkelvoet De sikkelvoet is een zeer veelvoorkomende voetafwijking bij baby's die meestal beide voeten betreft. Deze ontstaat bijvoorbeeld door een verkeerde houding van het kind in de baarmoeder. Bij een sikkelvoet is de binnenzijde van het voorste en middelste gedeelte van de voet naar binnen gebogen – als een sikkel. Een sikkelvoet kan echter in de meeste gevallen goed worden gecorrigeerd  – bijvoorbeeld met een gipsverband dat de voeten geleidelijk in de juiste positie brengt. Slechts in zeldzame gevallen is een operatieve ingreep nodig om deze voetafwijking te verhelpen.

5 oefeningen bij een voetafwijking

Om voetafwijkingen te voorkomen of te corrigeren, is regelmatige voetoefening zinvol. Gerichte oefeningen kunnen de voetspieren versterken en de beweeglijkheid van de voeten blijvend verbeteren. Zorg er in ieder geval voor dat u elke oefening altijd langzaam en gecontroleerd uitvoert. Stop onmiddellijk met de voetoefeningen zodra deze pijn veroorzaken. Hier presenteren we 5 effectieve oefeningen die geschikt zijn voor alle voetafwijkingen.

 

1. Tenen buigen en strekken De volgende oefening dient ter versterking en activatie van de teenbuigspieren. Bovendien kan hierdoor de beweeglijkheid van de tenen en de teengewrichten behouden blijven of worden verbeterd. Ga als volgt te werk om deze oefening goed uit te voeren:  gaat als volgt te werk: Ga rechtop zitten. Zet uw voeten op de grond. Buig uw tenen naar achteren. Strek vervolgens uw tenen naar voren. Herhaal de oefening met de andere voet.

2. Knikkers oprapen Met een eenvoudige grijpoefening, zoals het oprapen van knikkers, kunnen de coördinatie verbeteren, de beweeglijkheid van de tenen worden bevorderd en de teenmusculatuur actief worden versterkt. Volg de volgende stappen om deze oefening goed uit te voeren:   Verdeel een paar knikkers over de vloer. Probeer nu de knikkers met uw tenen op te rapen. Leg de opgeraapte knikkers in een bakje. Wissel vervolgens van voet.

Kleine tip: Als u de oefening voor het eerst doet, hoeft u niet meteen knikkers te gebruiken. U kunt ook andere voorwerpen kiezen. Probeer het bijvoorbeeld met kleine knuffeldieren – daarmee is de oefening in het begin een stuk eenvoudiger.

3. Enkel ronddraaien Om de  enkels te mobiliseren, te versterken en los te maken, is het de moeite waard om de enkels bewust te trainen. Ga als volgt te werk om uw enkels goed rond te draaien: Neem een rechte zithouding aan. Buig één been en houd het bij het onderbeen vast. Draai uw enkel nu langzaam en gelijkmatig rond. Let erop Let erop dat u uw tenen tijdens de cirkelvormige beweging naar beneden strekt. Maak in totaal 20 cirkels: 10 keer met de klok mee en 10 keer tegen de klok in. Wissel daarna van been.

4. Teenrups Voor meer beweeglijkheid van de voeten – en vooral voor de  activering van de dwarse voetboog – is de teenrups geschikt, een andere effectieve oefening uit de voetgymnastiek. Houd u voor een succesvolle uitvoering aan de volgende stappen: Leg een halve tennisbal op de vloer. Klem u met uw tenen vast in de vloer. Trek uw voeten in de richting van de bal. Zodra uw voet bij de bal is, gooit u de tennisbal een klein stukje naar voren. Herhaal deze oefening ongeveer 5-10 keer en wissel daarna van voet.

5. Voetmassage Onze voeten worden elke dag zwaar belast. Gun ze daarom af en toe een welverdiende rustpauze – een voetmassage  is daarvoor absoluut perfect. Dit bevordert niet alleen het welzijn, maar stimuleert ook de bloedsomloop en kan pijn actief tegengaan. Ga voor een voetmassage als volgt te werk: Leg een egelbal of fasciabal op de vloer voor u. Plaats uw voet op de bal. Masseer nu uw voetzool door uw voet over de bal te bewegen – bijvoorbeeld in cirkelvormige bewegingen of naar voren en naar achteren. Voer deze oefening zittend of staand uit.

Een verkeerde voetstand corrigeren met een voetbed

Een van de meest voorkomende methoden om een verkeerde voetstand te corrigeren, is een  corrigerend voetbed  van natuurlijke materialen. Dit wordt doorgaans voorgeschreven door een orthopeed en aangepast aan de individuele vorm en afwijking van de voet – iedere voet heeft immers andere behoeften. Een voetbed kan klachten verlichten en de aanwezige afwijking in veel gevallen voorzichtig corrigeren door de voeten in een gezonde positie te houden en overbelaste plekken gericht te ontlasten.

Tegenwoordig kunt u kiezen uit  zowel geïntegreerde voetbedden als verwisselbare voetbedden . Eerstgenoemde zijn vastgemaakt in een bepaald paar schoenen, terwijl laatstgenoemde als groot voordeel hebben dat ze uitneembaar zijn. Om een verwisselbaar voetbed te gebruiken, hoeft u dus niet per se nieuwe schoenen te kopen. In de meeste gevallen is het geschikt voor elk paar schoenen dat u al in huis heeft. Zo kunt u zelfs uw favoriete schoenen combineren met een verwisselbaar voetbed

 

Tip: Als u ook thuis op wolken wilt lopen, rust uw pantoffels voor probleemvoeten het beste uit met een hoogwaardig verwisselbaar voetbed van Haflinger of bekijk onze pantoffels voor inlegzolen. Het anatomisch gevormde voetbed past zich optimaal aan elke voetvorm aan en is bovendien gemaakt van natuurlijke, milieuvriendelijke materialen.

 

Een voetafwijking? Blootsvoets lopen loont!

Veel voetafwijkingen ontstaan door verkeerd schoeisel. 

De gronen: Te smalle, te kleine of te hoge schoenen beperken de bewegingsvrijheid van de voeten. Om deOm voeten, het fundament van het menselijk lichaam, voldoende bewegingsruimte te kunnen bieden, is regelmatig blootsvoets lopen is aan te raden – niet alleen voor gezonde voeten, maar vooral ook bij voetafwijkingen. Lopen op blote voeten gaat immers doelgericht verschillende voetafwijkingen en -deformaties tegen.

 

  De voordelen: blootsvoets lopen… 

  …versterkt banden en pezen.
  …versterkt de voetspieren.
  …stabiliseert de gewrichten.
  …bevordert de natuurlijke afwikkelbeweging van de voeten.
  …traint de coördinatie.
  …zorgt voor de juiste belasting.

 

 

 

 

Maar let op: Als u tot nu toe alleen sokken of schoenen droeg, moet u uw voeten langzaam laten wennen aan blootsvoets lopen. Blote voeten worden immers heel anders belast en gebruikt dan in schoenen. Let erop dat u in het begin niet meer dan 100 meter per dag blootsvoets loopt.

 

 

Een voetafwijking hoeft niet!

Voetafwijkingen zijn een  veelvoorkomend verschijnsel. Veel ervan zijn niet alleen een puur esthetisch probleem, maar kunnen ook echt pijnlijk zijn. Als u last heeft van een voetafwijking, kunt u daar het nodige tegen doen. Oefeningen uit de voetgymnastiek, een corrigerend voetbed en regelmatig blootsvoets lopen kunnen helpen om afwijkingen en vervormingen te voorkomen en tegen te gaan. Zo doet u uw voeten echt iets goeds! 

 

 

 

Bronnen van de afbeeldingen:

© Elnur – stock.adobe.com

De afzonderlijke infographics mogen gerust worden gebruikt en gedeeld. Vermeld daarbij deze bijdrage of haflinger.com als bron.